مىتواند پاسخگوى اين نيازها باشد ؟ براى پاسخ به اين سؤال ، لازم است كه در ابتدا پاره‌اى از مفاهيم تبيين گردد : 1 . تعريف حكم و اقسام آن حكم شرعى به دستوراتى گفته مىشود كه از سوى خداوند براى زندگى مادى يا معنوى بشر ، صادر شده است و داراى تقسيمات مختلفى است . بخشى از اين تقسيمات ارتباطى با بحث ما ندارد ولى عمده تقسيمى كه مربوط به اين بحث است ، تقسيم حكم به حكم اولى و ثانوى و حكم حكومتى است . الف ) حكم اوّلى احكام اوليه ، احكامى هستند كه بر موضوعات معينى قرار داده شده‌اند قطع نظر از عوارض و حالات ثانوى كه بر آن موضوع ، عارض مىشود مانند وجوب نماز و روزه و حج يا طهارت آب كُر و جارى و صحت بيع و بطلان معامله ربوى . ب ) حكم ثانوى احكام ثانوى ، احكامى هستند كه به جهت عروض بعضى حالات خاص ، وضع مىشوند مانند موارد عسر و حرج و ضرر و يا مقدّميّت كه سبب وجوب مقدّمه مىشود و يا تقيّه كه بعضى از احكام را تغيير مىدهد . در اين گونه موارد ، احكام ثانويه ، احكام اوّليه را تحت تأثير قرار مىدهد و به حكم ديگرى مبدّل مىسازد . قرآن مجيد مىفرمايد : « فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ » « 1 » در اين آيه حكم تحريم ميّته به دليل اضطرار برداشته شده است . و نيز مىفرمايد : « « لا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ . . . إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً » ؛ افراد با ايمان نبايد كافران را به جاى مؤمنان به عنوان دوست و سرپرست خود انتخاب كنند . . . مگر اين كه از آنها تقيّه كنيد ( و به جهت اهداف مهمترى با آنها پيوند دوستى بريزيد ) » . « 2 » ج ) حكم حكومتى احكام حكومتى ، مقرّرات خاصى است كه حاكم اسلامى براى اجراى احكام اوّلى يا ثانوى وضع مىكند مانند مقرّرات مربوط به گذرنامه و رانندگى و تشكيلات ارتش و مانند آن كه همگى براى برقرارى نظم جامعه كه وجوب آن از احكام اوّليه اسلام است توسّط حكومت و زير نظر حاكم اسلامى وضع مىشود . احكام حكومتى ممكن است در راستاى اجراى احكام اوّليه باشد ، مانند آنچه در بالا گفته شد و يا در راستاى اجراى احكام ثانويه . مثلًا استفاده از مواد مخدّر ( و همچنين به عقيده بعضى تمام انواع دخانيات ) به حكم لا ضرر حرام است . حكومت اسلامى براى اجراى اين حكم ، احكام مختلفى در زمينهء مجازات قاچاقچيان و چگونگى برخورد با آنها و همچنين معتادان صادر مىكند . اين احكام كه مقدمه‌اى براى اجراى حكم ثانوى حرمت مواد

--> ( 1 ) . بقره ، آيهء 173 . ( 2 ) . آل عمران ، آيهء 28 .